كوه‌ها نرسيده بود ، بلكه در همان كف وادى قرار داشت . گفته‌اند كه قصى در اطراف كعبه محدوه‌اى را معين كرد ، همان مطاف ، و به مردم اجازه داد تا وراى آن در هر چهار طرف ، خانه‌هايشان را بنا كنند . آنان تا پيش از قصى براى خود روا نمىديدند تا براى خود خانه‌اى در همسايگى مسجد داشته باشند . وى به آنان گفت ميان خانه‌هايشان ، كوچه‌هايى براى رفت و آمد به مسجد قرار دهند . مهم‌ترين اين راه‌ها ، طريق شَيْبه بود كه در جاى باب بنىشيبهء امروزى قرار داشت . « 1 » فضاى اطراف كعبه ديوار و در نداشت ، يعنى اطراف جايى كه مسجد الحرام ناميده مىشد ، ديوارى در كار نبود . قصى همچنين دستور داد تا ارتفاع خانه‌هايشان را بيش از كعبه قرار ندهند ، آنچنان كه بر آن مُشْرِف باشد . قريش جلسات عمومى خود را در همان محدودهء مسجد برقرار مىكرد ، چنان كه دارالندوه را هم براى جلسات اختصاصى پديد آورد . ما به تقريب مىتوانيم نقشه‌اى براى مكه ترسيم كرده ، جايگاه طوايف و تيره‌ها را در مكهء آن روز نشان دهيم و همين طور سير آبادى و عمران در شِعب‌ها - يعنى همين درّه‌هايى كه حدّ فاصل كوه‌ها بوده است - را معين كنيم . اين نقشه مىتواند بر پايهء مطالبى باشد كه ازرقى در تعيين جايگاه قبايل در مكه در كتاب اخبار مكه اش آورده است . « 2 » براى ارائهء تصويرى از موقعيت قبايل در مكه ، مىتوانيم نقطهء شروع را باب بنىشيبه قرار دهيم ، جايى كه مىتواند ، نقطهء آغاز عمران و آبادى در امُّ القرى بوده باشد ؛ هم چنان كه اين باب ، مهم‌ترين ورودى مسجد الحرام بوده است . خانه‌ها به صورت پيوسته بهم از اينجا به سمت شرق آغاز مىشد و تا ورودى باب على ادامه مىيافت و در سمت شمال اندكى به سمت ورودى باب السلام ادامه داشت ، جايى كه تيره‌هايى از غساسنهء شام و نيز برخى از سفيانىها در آنجا بودند و دكان‌هايى از تاجران عطار هم در لابه‌لاى آن بود . از آنجا اگر يك خط مستقيم به سمت باب النبى صلى الله عليه و آله ادامه دهيم ، برابر خانهء عباس و جُبير بن مُطعم و خانه‌هاى بنى عامر بن لؤى خواهيم بود . مقابل ما محلهء اصحاب الشيرق

--> ( 1 ) . در جريان توسعه ، مطاف از ميان رفت . ( 2 ) . بنگريد : اخبار مكه ازرقى ، 2 : 187 - 214 .